Teresa de Lauretis зазема особено важно место во раната историја на квир теоријата затоа што токму преку нејзината работа терминот „queer theory“ влегува во академска употреба на почетокот од 1990-тите. Но нејзиното значење не треба да се сведе на фактот дека таа го именувала полето. Поважно е тоа што со овој термин de Lauretis се обидела да артикулира една нова критичка потреба: да се мислат сексуалноста, родот, желбата и идентитетот надвор од стабилните категории што веќе почнале да се институционализираат во геј и лезбејските студии.

Во февруари 1990 година, на Универзитетот во Калифорнија, Санта Круз, de Lauretis организира конференција под наслов „Queer Theory: Lesbian and Gay Sexualities“. Следната година, во 1991, таа уредува специјално издание на списанието differences: A Journal of Feminist Cultural Studies, исто така под наслов „Queer Theory: Lesbian and Gay Sexualities“. Нејзиниот воведен текст, „Queer Theory: Lesbian and Gay Sexualities: An Introduction“, е едно од клучните места каде што терминот добива експлицитна теоретска артикулација. Затоа овој момент најпрецизно може да се опише не како „почеток“ на квир мислата воопшто, туку како момент на академска институционализација на терминот.

Ова прецизирање е важно, бидејќи квир теоријата не се појавува од празно место. Пред 1990 година веќе постоеле феминистички, лезбејски, геј, антирасистички, транс и AIDS-активистички форми на мислење и отпор. Терминот „queer“ веќе бил реапроприран во уличниот активизам, особено преку групи како ACT UP и Queer Nation, кои го претвориле зборот од навреда во политичко оружје. Во тој контекст, de Lauretis не го „измислува“ квир како политички гест, туку го внесува во академскиот простор како критички концепт способен да ги наруши самозадоволните форми на идентитетска политика.

Нејзината интервенција е насочена против две различни, но поврзани нормализации. Прво, таа ја проблематизира хетеросексуалната норма, односно начинот на кој општеството ја претставува хетеросексуалноста како природна, очигледна и универзална. Второ, таа ја критикува тенденцијата самите категории „геј“ и „лезбејка“ да се претставуваат како стабилни, хомогени и доволни за разбирање на сексуалната различност. За de Lauretis, „queer“ не треба да биде само уште една ознака за веќе постоечки идентитет, туку аналитичко место од кое може да се мисли онаа разлика што идентитетските категории не успеваат да ја сместат.

Ова е суштинската радикалност на нејзината позиција. Таа не вели дека идентитетите се непотребни. Напротив, идентитетските категории како „лезбејка“ или „геј“ имаат политичка вредност: тие создаваат видливост, солидарност, јазик на отпор и можност за колективно дејствување. Но истите тие категории можат да станат ограничувачки ако почнат да зборуваат во име на сите, како да постои едно единствено геј или лезбејско искуство. Тогаш тие ризикуваат да ги избришат разликите на раса, класа, етничка припадност, родов израз, националност, миграција, телесност, сексуална практика и политичка позиција.

Тука de Lauretis се разликува од поедноставените верзии на идентитетската политика. Таа не бара само „вклучување“ на лезбејските и геј субјекти во постојната културна рамка. Наместо тоа, ја поставува под прашање самата рамка што одредува кои субјекти можат да бидат признаени како читливи, легитимни и политички претставливи. Во таа смисла, квир кај de Lauretis е помалку идентитет, а повеќе метод на критичко одместување.

Нејзината претходна феминистичка работа е неопходна за да се разбере оваа позиција. Во Alice Doesn’t: Feminism, Semiotics, Cinema од 1984 година и Technologies of Gender: Essays on Theory, Film, and Fiction од 1987 година, de Lauretis веќе ја развива тезата дека родот не е природна суштина, туку ефект на културни и дискурзивни процеси. Родот се произведува преку јазик, слики, филм, литература, институции, фантазии и секојдневни практики. Но нејзиниот потег кон „queer“ произлегува и од незадоволството со можноста сексуалноста целосно да се сведе на родот. Феминистичката анализа на родот, според неа, е неопходна, но не е доволна за да се разбере специфичноста на лезбејската желба и на сексуалните разлики што не се исцрпуваат во категоријата „жена“.

Оваа нијанса е многу важна. De Lauretis не ја мисли сексуалноста одвоено од родот, но истовремено настојува сексуалноста да не биде апсорбирана од родот. Токму затоа ѝ е потребен нов аналитички јазик. „Queer“ треба да овозможи мислење на сексуалноста како поле на желба, фантазија, репрезентација, идентификација и моќ, без таа однапред да биде затворена во веќе познати родови или идентитетски категории.

Во ова се гледа и нејзината разлика со Judith Butler, иако двете авторки често се поставуваат во ист основачки контекст на квир теоријата. Butler во Gender Trouble од 1990 година ја развива теоријата на родовата перформативност, според која родот се создава преку повторување на норми. De Lauretis, пак, посилно се движи низ феминистичка филмска теорија, семиотика и психоанализа. Разликата не е едноставно дисциплинарна, како „филмска теорија“ наспроти „филозофија“, туку аналитичка: Butler го мисли субјектот преку перформативната сила на нормата, додека de Lauretis го мисли преку фантазијата, желбата, репрезентацијата и процесите на идентификација. Кај de Lauretis, особено во The Practice of Love: Lesbian Sexuality and Perverse Desire од 1994 година, психоанализата станува важна алатка за разбирање на лезбејската желба како нешто што не може да се сведе ниту на социјална улога, ниту на стабилен идентитет.

Особено значаен за нејзината теорија е поимот „ексцентричен субјект“, развиен во есејот „Eccentric Subjects: Feminist Theory and Historical Consciousness“ од 1990 година. Ексцентричниот субјект не е само субјект што е маргинализиран или поместен од центарот. Тој е субјект што активно се одместува од категориите кои му се понудени како природни места на припадност. Ексцентричноста кај de Lauretis не е пасивна состојба на исклученост, туку критичка практика на дислокација. Таквиот субјект ја населува категоријата, но не се совпаѓа целосно со неа; ја користи, но и ја нарушува; зборува од неа, но истовремено ја покажува нејзината недоволност.

Ова е особено важно за феминистичката теорија. De Lauretis ја критикува идејата дека „жената“ може да функционира како единствена, универзална феминистичка категорија. Ако феминизмот претпостави дека сите жени ја делат истата позиција, тогаш тој ги брише разликите меѓу жените и ги повторува исклучувањата против кои наводно се бори. Ексцентричниот субјект е токму оној што ја открива таа внатрешна нестабилност на колективните категории. Во тој поглед, овој концепт директно ја подготвува логиката на квир: нема идентитет што не содржи внатрешни разлики, тензии и исклучувања.

Историскиот контекст на 1990 година дополнително ја засилува важноста на оваа интервенција. Тоа е период на AIDS кризата, на масовна смрт, институционална рамнодушност, медиумска хистерија и политичка стигматизација на геј мажите, транс луѓето, секс работниците и другите маргинализирани заедници. Во исто време, ACT UP и Queer Nation произведуваат нова форма на радикален јавен активизам, кој не бара само толеранција, туку ја напаѓа самата култура што одредени животи ги прави помалку вредни, помалку жалливи и помалку заштитени. Академскиот поим „queer theory“ мора да се чита во овој контекст: не како чисто теоретска иновација, туку како дел од поширока политичка и културна криза околу телото, смртта, јавноста, сексуалноста и нормалноста.

Парадоксално, de Lauretis подоцна се дистанцира од терминот што помогнала да се воспостави. Во есејот „Habit Changes“ од 1994 година, таа забележува дека „queer theory“ многу брзо станал концептуално испразнета креатура на издавачката индустрија. Ова не е обично откажување од терминот, туку критика на неговото академско припитомување. Поим што требало да ја наруши стабилноста на идентитетите ризикувал самиот да стане бренд, дисциплинарна ознака и нова форма на интелектуална нормалност.

Токму затоа de Lauretis останува важна: таа не само што го воведува „queer“ во академската теорија, туку речиси веднаш го поставува и прашањето за неговата граница. Како може поим роден од отпор кон нормализацијата да избегне самиот да биде нормализиран? Како може квир теоријата да остане критичка практика, а не само име на академско поле? Ова прашање е можеби најтрајниот дел од нејзиниот придонес.

Затоа, најпрецизно би било да се каже дека Teresa de Lauretis го воведува „квир“ како критичко име за разликата што не сака целосно да биде дисциплинирана од идентитетот. Кај неа квир не е удобна етикета, туку метод на сомнеж: сомнеж кон хетеросексуалната норма, но и сомнеж кон секоја малцинска политика што пребрзо мисли дека знае кого претставува. Нејзината работа нè учи дека квир теоријата мора да остане немирна, самокритична и внимателна кон оние субјекти кои секоја доминантна категорија, дури и кога е прогресивна, може повторно да ги остави на работ.