Квир АИ и анархијата на телото

April 23, 2026

Во контекст на тематската рамка „Анархични тела: согласност да не се биде едно“, прашањето за квир АИ не треба да се разбере само како прашање за тоа дали вештачката интелигенција може „да претставува“ квир идентитети, ниту пак само како технолошка алатка што може да се стави во служба на квир видливоста. Многу поважно е квир АИ да се мисли како критичко поле во кое се судираат, но и се преобликуваат, прашањата за телото, нормата, класификацијата, релационалноста и моќта. Токму затоа квир АИ во овој контекст станува особено релевантен: затоа што алгоритамските системи денес се едни од најмоќните апарати за одредување што е препознатливо, што е валидно, што е читливо и што воопшто може да се појави како „реално“ тело.

Ако фестивалската поставка повикува на мислење на телото надвор од логиките на суверенитет, автономија и индивидуализација, тогаш квир АИ може да се појави како простор на отпор кон токму оние дигитални режими што нè редуцираат на податочни единици, профили, предвидливи однесувања и стабилни категории. Конвенционалната АИ, во својата доминантна примена, функционира преку класификација, оптимизација и дисциплинирање на сложеноста. Таа сака да препознае, да именува, да сортира, да нормализира. Во таа смисла, АИ често е длабоко инвестиранa во истиот оној поредок што фестивалот го доведува во прашање: поредокот што бара телото да биде едно, кохерентно, видливо, доследно на својата „природа“, и читливо во рамки на однапред зададени матрици на пол, род, желба, функција и вредност.

Квир АИ, напротив, би значел обид да се мисли и практикува технологија што не го стабилизира субјектот, туку ја отвора неговата недовршеност. Не АИ што го „поправа“ отстапувањето од нормата, туку АИ што ја разоткрива самата норма како насилен историски конструкт. Не АИ што извлекува идентитет од телото, туку АИ што покажува дека телото никогаш не е целосно сведливо на идентитет. Во таа смисла, квир АИ не е само прашање на инклузија на маргинализирани податоци во постојни системи; тоа е прашање на радикално преиспитување на самите епистемологии на машинското знаење. Кои тела може алгоритмот да ги замисли? Кои релации може да ги прочита? Што останува непрепознатливо, не затоа што е „грешка“, туку затоа што одбива да влезе во режимите на дигитална јасност?

Во таа перспектива, квир АИ е блиску до поимот на непроѕирност. Ако доминантните технолошки системи бараат транспарентност, следливост и извлекување на смисла од секој траг, квир позицијата инсистира на правото да не се биде целосно достапен за читање. Анархичното тело не е тело што чека да биде правилно интерпретирано од машината; тоа е тело што го нарушува режимот на интерпретација, што воведува шум, двосмисленост, прекин и вишок. Оттука, квир АИ може да се мисли како практика што не ја слави интелигибилноста по секоја цена, туку ја брани вредноста на она што останува вонфатливо, нецелосно, флуидно и релационо.

Овој момент е особено значаен ако се има предвид дека современите технолошки системи не се неутрални. Тие се обучени врз архиви во кои веќе се вградени историски нееднаквости, расијализирани и родово кодирани хиерархии, колонијални режими на гледање и капиталистички критериуми на вредност. Во таков пејзаж, квир АИ не може да биде наивен проект за „подобра репрезентација“. Тој мора да биде критика на самата инфраструктура на препознавањето. Зашто проблемот не е само во тоа што квир телата се невидливи во податоците; проблемот е и во тоа што кога стануваат видливи, тие често се појавуваат под услови на надзор, екстракција и управување. Видливоста, како што одамна нè учи квир и феминистичката теорија, не е секогаш ослободувачка. Понекогаш токму видливоста е механизмот преку кој телото се дисциплинира.

Оттука, во хоризонтот на анархичните тела, квир АИ би можел да значи технолошка и уметничка практика што одбива да ја репродуцира логиката на потекло, функција и целисходност. Наместо да го прашува телото „што си?“, „на што припаѓаш?“ или „која е твојата правилна категорија?“, ваквата АИ би се движела кон прашања за контакт, трансформација, ко-егзистенција и неодреденост. Не како инструмент на идентификација, туку како медиум на релација. Не како машина што ја зацврстува границата меѓу субјект и објект, човечко и нечовечко, природно и вештачко, туку како поле каде овие опозиции стануваат нестабилни.

Во уметнички и теориски контекст, тоа отвора можност квир АИ да се мисли и како сојузник во продукцијата на нови сетилни и политички форми. Ако квир телото е напуштено на свет без принципи и цели, на изобилие од допири, контакти и релации, тогаш АИ може да се употреби не за да ја затвори таа отвореност, туку за да ја засили. Да генерира непредвидени облици на јазик, слика, звук и афект. Да произведува композиции што не следат логика на органска целина, туку логика на расеаност, преклоп, фрагмент и мутација. Во оваа смисла, квир АИ не е само тема, туку и метод: начин на создавање што ја прифаќа контингенцијата, грешката, хибридноста и коавторството.

Сепак, важно е да се задржи критичката напнатост. Квир АИ не треба романтично да се прогласи за инхерентно еманципаторски. И самата технологија е длабоко вплеткана во воени, корпоративни и државни режими на моќ. Токму затоа нејзиното „квирирање“ не може да биде само естетска гестикулација. Тоа мора да биде политичка интервенција во прашањата за инфраструктура, пристап, сопственост, труд, податоци и безбедност. Ако анархичното тело се измолкнува од фашистичките опсесии со извор, принцип и судбина, тогаш квир АИ треба да се измолкнува и од дигиталните опсесии со предвидување, контрола и оптимизација.

Во таа смисла, квир АИ во рамката на „Анархични тела“ може да се дефинира како практика на технолошка дезорганизација на нормата. Како отворање на машината кон она што не може целосно да се квантифицира, класифицира или присвои. Како одбрана на телото не како суверена единка, туку како порозна, релациона и недовршена материја. И можеби токму тука лежи неговиот најсилен политички потенцијал: не во тоа да ѝ докаже на машината дека квир животите постојат, туку во тоа да покаже дека светот, телото и релацијата секогаш веќе ја надминуваат секоја машина на препознавање.