Вовед: што значи „Квир“ перспектива на 1 Мај?

Да се мисли 1 Мај од Квир перспектива значи да се прошири класичното работничко прашање надвор од фабриката, канцеларијата и формалниот пазар на труд. Квир пристапот не прашува само кој работи, колку е платен и под какви услови, туку и кои форми на живот се претпоставени како „нормални“ во самата организација на трудот. Со други зборови, Квир 1 Мај го поставува прашањето: каква сексуалност, какво семејство, какво тело и каков живот се сметаат за достојни за економска сигурност, правна заштита и социјално признавање?

Теориски рамки: Квир политичка економија

Класичната работничка политика често го замислувала работникот како универзален субјект, но тој „универзален“ работник историски најчесто бил претпоставен како маж, хетеросексуален, телесно способен, национално припаден и вклучен во семејна структура во која некој друг, најчесто жена, го извршува трудот на грижа. Квир теоријата ја нарушува оваа претпоставка. Таа покажува дека економијата никогаш не е сексуално неутрална. Напротив, модерните економски институции се длабоко поврзани со хетеронормативноста (heteronormativity): идејата дека „нормален“ живот значи хетеросексуална врска, брак, репродукција, семејна сопственост, стабилна кариера и почитлива приватност.

Во оваа смисла, Квир 1 Мај не е посебна „идентитетска“ верзија на Денот на трудот. Тој е критика на ограничената слика за трудот и работникот. Ако 1 Мај традиционално ја означува борбата против експлоатацијата на работното место, Квир перспективата покажува дека експлоатацијата продолжува и преку нормите што одредуваат кои врски се признаваат, кои семејства се заштитени, кои тела се вработливи, кои документи се валидни, кои болести се третираат со грижа, а кои животи се оставаат во несигурност.

Еден од најважните автори за вакво разбирање е Џон Д’Емилио (John D’Emilio). Во есејот „Капитализмот и геј идентитетот“ (Capitalism and Gay Identity, 1983), Д’Емилио тврди дека модерната геј идентичност не може да се разбере надвор од развојот на капитализмот, наемниот труд и урбанизацијата. Неговата теза не е дека капитализмот ја создал истополовата желба, туку дека создал услови во кои луѓето можеле да живеат надвор од непосредната економска зависност од традиционалното семејство. Со појавата на наемниот труд и градските простори станало можно создавање на геј субкултури, барови, мрежи, јавни идентитети и политички организации.

Ова е суштинско за Квир разбирањето на 1 Мај. Сексуалниот идентитет не е само приватна работа на желбата, туку е поврзан со економската независност, просторот, платата, миграцијата кон градот и можноста да се живее надвор од хетеросексуалното домаќинство. Но тука има и историски парадокс: капитализмот овозможил одредени форми на квир видливост, но истовремено создал нови форми на експлоатација, нееднаквост и пазарна селекција. Не сите квир луѓе еднакво добиле пристап до оваа слобода. Среднокласните, бели, машки и родово нормативни геј субјекти многу полесно биле вклучени во пазарот отколку сиромашните, расизираните, транс, мигрантските и неформално вработените квир лица.

Токму оваа противречност ја развива Розмари Хенеси (Rosemary Hennessy) во „Профит и задоволство“ (Profit and Pleasure: Sexual Identities in Late Capitalism, 2000). Хенеси е една од клучните авторки за марксистичка Квир анализа. Таа покажува дека доцниот капитализам не само што ги исклучува сексуалните малцинства, туку и селективно ги вклучува како пазарни субјекти. Квир видливоста може да стане профитабилна: преку реклами, клубска култура, модна индустрија, туризам, корпоративен Прајд и потрошувачки идентитети. Но оваа видливост често ја прикрива класната нееднаквост. Прашањето веќе не е само дали квир луѓето се видливи, туку кои квир луѓе можат да си дозволат да бидат видливи како потрошувачи, а кои остануваат невидливи како работници, сиромашни, бездомни, мигранти или сексуални работници.

Затоа Квир 1 Мај мора да биде критика на розовиот капитализам (pink capitalism). Кога корпорации користат ЛГБТИК+ симболи за маркетинг, а истовремено плаќаат ниски плати, уништуваат синдикати, експлоатираат феминизиран труд или не обезбедуваат реална заштита за транс работници, тогаш видливоста станува замена за правда. Виножитото на корпоративно лого не е доволно ако работниците остануваат прекарни, ако нема здравствена заштита, ако транс лицата се дискриминирани при вработување, или ако мигрантите и сексуалните работници се третираат како отпад на економијата.

Тука е важна и  Лиза Дуган  (Lisa Duggan) со поимот хомонормативност  (homonormativity), разработен особено во „Самракот на еднаквоста?“ (The Twilight of Equality?, 2003). Хомонормативноста опишува ЛГБТ политика што не го оспорува неолибералниот капитализам, туку настојува да биде прифатена во неговите рамки. Таа го кодифицира „прифатливиот“ геј/лезбејски субјект како моногамен, брачно признаен, приватизиран, патриотски ориентиран, потрошувачки и среднокласен. Наместо да ја менува економската и социјалната структура што произведува нееднаквости, оваа политика бара ограничено место за одредени квир животи во постојниот поредок.

Од перспектива на 1 Мај, ова е ограничена политика. Бракот може да биде важно право, но не ја решава сиромаштијата. Правното признавање на врската не значи автоматски пристап до работа, домување, здравство, документи или безбедност. Квир 1 Мај затоа прашува: што се случува со оние што не се вклопуваат во моделот на почитливата, моногамна, среднокласна двојка? Што се случува со транс лицата без стабилно вработување, со квир младите исфрлени од дом, со луѓето со ХИВ, со сексуалните работници, со мигрантите, со луѓето во неформална економија? Ако ЛГБТ политиката се сведе само на вклучување во бракот и пазарот, тогаш таа го губи својот радикален потенцијал.

Мајкл Ворнер (Michael Warner) во „Проблемот со нормалното“ (The Trouble with Normal, 1999) нуди слична критика на нормализацијата. За Ворнер, Квир политиката не треба само да бара прием во светот на нормалноста, туку да ја анализира самата нормалност како политички проблем. Нормалноста не е невина категорија. Таа произведува срам, исклучување и хиерархии меѓу самите сексуални малцинства. Во работнички контекст, ова значи дека економската сигурност често е врзана за „нормален“ живот: брак, семејство, сопственост, стабилна работа, приватност и морална почитливост. Оние што живеат надвор од овие форми се претставуваат како ризични, неодговорни или недостојни за заштита.

Квир 1 Мај мора да ја разоткрие оваа врска меѓу нормалноста и економијата. На пример, пристапот до здравствено осигурување, наследување, станбена стабилност или миграциски статус често е посредуван преку семејството, бракот или работниот договор. Но што се случува со луѓето чии врски не се признаени, чии семејства се избрани, чии документи не одговараат на нивниот род, чие работно место е неформално, или чие тело е стигматизирано? Квир политиката инсистира дека социјалната заштита не смее да зависи од тоа дали некој живее според хетеронормативен модел.

Овде е неопходен поимот избрано семејство (chosen family). Квир заедниците историски создавале форми на грижа што не се засноваат на крвно сродство или хетеросексуален брак. Ова особено станува видливо за време на AIDS кризата (AIDS crisis) во 1980-тите и 1990-тите, кога многу болни биле напуштени од биолошките семејства, здравствените институции и државата. Пријатели, љубовници и активисти организирале грижа, лекови, информации, погреби, протести и јавен притисок. Од гледна точка на трудот, ова била форма на неплатен, емоционален, телесен и политички труд. Од гледна точка на 1 Мај, тоа покажува дека трудот не е само производство на стоки, туку и одржување на животот таму каде што институциите се повлекле.

За оваа анализа се корисни и делата на Лорен Берлант (Lauren Berlant), особено „Суров оптимизам“ (Cruel Optimism, 2011). Берлант покажува дека луѓето често се врзуваат за фантазии за „добар живот“ — стабилна работа, љубов, семејство, дом, напредок — дури и кога тие фантазии стануваат сè понедостижни. Ова е особено важно во неолиберални услови, каде што стабилната работа исчезнува, јавните услуги се кратат, грижата се приватизира, а од поединецот се бара сам да го носи товарот на преживувањето. Квир критиката додава дека самиот идеал на „добар живот“ често е хетеронормативен: тој претпоставува семејна стабилност, репродуктивна иднина и економска самодоволност. Многу квир животи не се вклопуваат во оваа временска и социјална матрица.

Тука се надоврзува Елизабет Фриман (Elizabeth Freeman) со поимот хрононормативност (chrononormativity) од „Временски врски“ (Time Binds, 2010). Хрононормативноста означува начини на кои општеството ги дисциплинира телата преку „правилен“ животен распоред: образование, работа, брак, деца кариера, сопственост, пензија. Тоа е временски режим што ги прави телата економски корисни и социјално читливи. Квир животите често не се движат по оваа линија: тие можат да имаат прекинати биографии, доцно излегување од плакар, нестандардни форми на интимност, избрани семејства, одложени или невозможни пристапи до работа, грижа и домување. Од перспектива на 1 Мај, ова е суштинско: капитализмот не го организира само работниот простор, туку и животното време. Тој одредува кога треба да учиме, кога да работиме, кога да создадеме семејство, кога да бидеме продуктивни и кога да „застариме“. Квир теоријата ја доведува во прашање оваа темпорална дисциплина.

Материјални услови, држава и преживување

Особено важен автор за материјалните услови на квир и транс животот е Дин Спејд (Dean Spade). Во „Нормален живот“ (Normal Life: Administrative Violence, Critical Trans Politics, and the Limits of Law, 2011), Спејд ја критикува либералната политика што се фокусира само на правно признавање и антидискриминациски закони. Неговата поента е дека формалната еднаквост не е доволна ако не се променат системите што произведуваат сиромаштија, бездомништво, затворска контрола, миграциска ранливост, здравствено исклучување и административно насилство. За транс луѓето, документите, здравствените протоколи, затворските политики, социјалната помош и работните процедури не се неутрални административни механизми, туку места каде што државата го регулира пристапот до живот.

Ова е директно поврзано со 1 Мај. Ако некој не може да добие документи што го признаваат неговиот род, ако е дискриминиран при вработување, ако нема пристап до здравствена грижа, ако е исфрлен од домот, ако преживува преку неформална економија, тогаш неговата сексуалност или родов идентитет не се само „културно“ прашање. Тие се прашање на труд, домување, здравство, безбедност и преживување. Спејд ни помага да видиме дека квир политиката мора да биде материјална политика: не само политика на видливост, туку политика на распределба на ресурси, укинување на казнените системи и создавање структури на меѓусебна грижа.

Токму затоа неговата подоцнежна работа за меѓусебната помош (mutual aid) е важна за Квир 1 Мај. Во услови кога државата и пазарот не обезбедуваат доволна грижа, маргинализираните заедници создаваат сопствени инфраструктури на преживување: фондови за кирија, бесплатна храна, поддршка за здравство, правна помош, колективи за безбедност, мрежи за транс медицинска грижа, засолништа и заеднички ресурси. Овие практики не се добротворство, туку политичка организација на животот против логиката на профитот.

Во овој контекст мора да се вклучи и Кети Џ. Коен (Cathy J. Cohen), особено нејзиниот влијателен есеј „Панкери, булдајки и кралици на социјална помош: радикалниот потенцијал на квир политиката?“ (“Punks, Bulldaggers, and Welfare Queens: The Radical Potential of Queer Politics?”, 1997). Коен критикува квир политика што се организира само околу опозицијата хетеросексуално/хомосексуално, затоа што таквата рамка може да ги занемари расата, класата, сиромаштијата, државната контрола и социјалната стигма. Таа покажува дека има хетеросексуални луѓе кои се исто така дисциплинирани од хетеронормативноста, на пример сиромашни црни самохрани мајки претставени како „welfare queens“, и дека има геј и лезбејски субјекти кои можат да бидат релативно привилегирани преку класа, раса или родова нормативност.

Оваа интервенција е пресудна за Квир 1 Мај, бидејќи спречува квир политиката да стане тесна идентитетска политика. Прашањето не е само дали некој е ЛГБТИК+, туку каде се наоѓа во однос на трудот, државата, расата, сиромаштијата, семејството, здравството и казнените институции. Коен нè учи дека радикалната квир политика мора да создава коалиции меѓу сите што се дисциплинирани од нормите на почитливост, продуктивност, семејна исправност и економска самодоволност. Таа рамка е многу блиска до духот на 1 Мај: борбата не е само за признавање на еден идентитет, туку за колективно преуредување на условите на живот.

Од друга страна, Џасбир Пуар (Jasbir K. Puar) во „Терористички собранија“ (Terrorist Assemblages: Homonationalism in Queer Times, 2007) покажува дека државата може селективно да вклучи одредени ЛГБТ субјекти како доказ за својата модерност, толеранција и цивилизираност, додека истовремено ги исклучува, надгледува или казнува мигрантите, муслиманите, расизираните заедници, сиромашните и родово неконформните тела. Нејзиниот поим хомонационализам (homonationalism) е важен затоа што покажува дека правата можат да бидат инструментализирани. Државата може да каже „ние сме прогресивни затоа што ги признаваме геј правата“, додека паралелно спроведува расистички миграциски политики, милитаризација, полициско насилство или економско исклучување.

За Квир 1 Мај, ова значи дека ЛГБТИК+ правата не смеат да се одвојат од антирасистичка, антимилитаристичка и работничка политика. Ако една држава или корпорација слави Прајд, но експлоатира мигрантски труд, ги криминализира сексуалните работници, ги напаѓа синдикатите или ги остава сиромашните без здравствена заштита, тогаш таа видливост е политички ограничена. Квир 1 Мај мора да биде против таквата селективна инклузија: против признавање што важи само за оние квир субјекти кои се доволно „нормални“, „продуктивни“, „национални“ и „потрошувачки“.

Заклучок: Квир 1 Мај како проширување на работничката борба

Затоа Квир 1 Мај треба да се разбере како критика на три поврзани режими: капиталистичката експлоатација, хетеронормативната организација на животот и државната селекција на тоа кои тела заслужуваат заштита. Овие режими не функционираат одделно. Работното место може да биде простор на хомофобија и трансфобија; семејството може да биде простор на економска зависност и насилство; државата може да признава некои форми на квир живот додека други ги казнува; пазарот може да продава квир видливост додека ги игнорира квир сиромашните.

Во најширока смисла, Квир 1 Мај го поставува прашањето за животот како труд. Не во смисла дека секој аспект од животот треба да се претвори во работа, туку обратно: дека капитализмот веќе ги користи нашето време, нашите тела, нашите желби, нашите врски и нашата грижа, но не ги признава еднакво. Квир и феминистичките теории покажуваат дека трудот не е само производство во тесна економска смисла; труд е и преживувањето во свет што не те препознава, грижата за избрано семејство, административната борба за документи, емоционалната работа на прикривање на идентитетот на работното место, создавањето безбедни простори, колективното справување со болест, сиромаштија и насилство.

Оттука, Квир 1 Мај не бара само „повеќе права“ во веќе постојниот поредок. Тој бара поинакво разбирање на трудот, семејството, грижата и социјалната вредност. Бара работничко движење што нема да го замислува работникот како хетеросексуален маж со жена дома; бара ЛГБТИК+ политика што нема да ја замени правдата со корпоративна видливост; бара феминистичка политика што ќе ги вклучи транс и квир телата; бара синдикална политика што ќе ги препознае сексуалните работници, мигрантите, неформалните работници, луѓето со ХИВ, транс лицата и сите оние кои се наоѓаат надвор од стабилниот договор за работа.

Затоа најсилната формулација би била следнава: Квир 1 Мај е борба за материјалните услови на ненормативниот живот. Тоа е борба за плата, но и за грижа; за работни права, но и за домување; за здравство, но и за документи; за синдикати, но и за избрани семејства; за јавна видливост, но и за заштита од насилство; за признавање, но и за прераспределба. Во таа смисла, квир политиката не е додаток на работничката политика. Таа е нејзино неопходно проширување.

Библиографија

Berlant, Lauren. Cruel Optimism. Durham, NC: Duke University Press, 2011. https://doi.org/10.1215/9780822394716.

Cohen, Cathy J. „Punks, Bulldaggers, and Welfare Queens: The Radical Potential of Queer Politics?“ GLQ: A Journal of Lesbian and Gay Studies 3, бр. 4 (1997): 437–465. https://doi.org/10.1215/10642684-3-4-437.

D’Emilio, John. „Capitalism and Gay Identity.“ Во Powers of Desire: The Politics of Sexuality, уред. Ann Snitow, Christine Stansell и Sharon Thompson, 100–113. New York: Monthly Review Press, 1983. Препечатено во The Lesbian and Gay Studies Reader, уред. Henry Abelove, Michèle Aina Barale и David M. Halperin, 467–476. New York: Routledge, 1993. https://www.routledge.com/The-Lesbian-and-Gay-Studies-Reader/Abelove-Barale-Halperin/p/book/9780415905190.

Duggan, Lisa. The Twilight of Equality? Neoliberalism, Cultural Politics, and the Attack on Democracy. Boston: Beacon Press, 2003. https://www.penguinrandomhouse.com/books/221608/the-twilight-of-equality-by-lisa-duggan/.

Freeman, Elizabeth. Time Binds: Queer Temporalities, Queer Histories. Durham, NC: Duke University Press, 2010. https://doi.org/10.1215/9780822393184.

Hennessy, Rosemary. Profit and Pleasure: Sexual Identities in Late Capitalism. New York: Routledge, 2000. ISBN 9780415924269. https://www.routledge.com/Profit-and-Pleasure-Sexual-Identities-in-Late-Capitalism/Hennessy/p/book/9781138283626.

Puar, Jasbir K. Terrorist Assemblages: Homonationalism in Queer Times. Durham, NC: Duke University Press, 2007. https://doi.org/10.1215/9780822390442.

Spade, Dean. Normal Life: Administrative Violence, Critical Trans Politics, and the Limits of Law. Brooklyn: South End Press, 2011; ревидирано и проширено издание, Durham, NC: Duke University Press, 2015. https://doi.org/10.1215/9780822374794.

Spade, Dean. Mutual Aid: Building Solidarity During This Crisis (and the Next). London и New York: Verso, 2020. https://www.versobooks.com/products/2722-mutual-aid.

Warner, Michael. The Trouble with Normal: Sex, Politics, and the Ethics of Queer Life. New York: The Free Press, 1999; Cambridge, MA: Harvard University Press, 2000 (paperback). https://archive.org/details/troublewithnorma0000warn.

Floyd, Kevin. The Reification of Desire: Toward a Queer Marxism. Minneapolis: University of Minnesota Press, 2009. https://www.upress.umn.edu/9780816643967/the-reification-of-desire/.

Ferguson, Roderick A. Aberrations in Black: Toward a Queer of Color Critique. Minneapolis: University of Minnesota Press, 2004. https://www.upress.umn.edu/9780816641291/aberrations-in-black/.

Rubin, Gayle S. „Thinking Sex: Notes for a Radical Theory of the Politics of Sexuality.“ Во Pleasure and Danger: Exploring Female Sexuality, уред. Carole S. Vance, 267–319. Boston: Routledge & Kegan Paul, 1984. Препечатено во Deviations: A Gayle Rubin Reader. Durham, NC: Duke University Press, 2011. https://doi.org/10.1215/9780822394068.

Muñoz, José Esteban. Cruising Utopia: The Then and There of Queer Futurity. New York: New York University Press, 2009. 10. annivers. изд., 2019: https://nyupress.org/9781479874569/cruising-utopia-10th-anniversary-edition/.